فصل ششم : تطور مفهومى نسخ در ادوار تدوين از آغاز تاكنون برخى از پژوهشگران معاصر را انديشه بر اين است كه شافعى « 1 » ، نخستين دانشمندى است كه مفهوم اصولى « نسخ » را دريافته و حدود آن را معين نموده و شكل اصطلاح اصولى ، بدان بخشيده است . ولى در رسالهء شافعى به گفته مصطفى زيد - نويسندهء پر تلاش معاصر مصرى - چنين چيزى وجود ندارد بلكه گزارشگران از آن چنين برداشت كرده و بدان تفسير كرده‌اند . اما در رسالهء شافعى تنها اين دو جمله موجود است : و معنى نسخ : ترك فرضهء و ليس ينسخ فرض أبدا إلّا أثبت مكانه فرض ، كما نسخت قبلة بيت المقدّس فأثبت مكانها الكعبة و كلّ منسوخ في كتاب و سنّة هكذا » نسخ يعنى : فرض و تكليف خود را ترك كرد و هيچ تكليفى از تكاليف الهى هرگز نسخ نمىگردد مگر آنكه جاى آن را تكليف جديدى مىگيرد ؛ چنان كه قبلهء بيت المقدس نسخ گرديد و كعبهء معظمه جاى آن را گرفت و هر حكم منسوخى در قرآن و يا سنت چنين است » « 2 » . از تفسير وى

--> ( 1 ) ابن ادريس شافعى يكى از رهبران فقهى اهل سنت و مؤسس مذهب شافعى است ، وى به سال 206 ه . ق چشم از جهان فرو بست و در تولد او اختلاف بسيار زيادى وجود دارد . شافعى رساله‌اى را در « ناسخ و منسوخ قرآن » نگاشته است و به كوشش « احمد محمد شاكر » براى اولين بار در سال 1358 ه . ق ، در قاهره به چاپ رسيده است . مصطفى زيد ، پيشين ، ج 1 ، ص 74 ، فقره 99 - 101 . به نقل از كتاب الشافعى ، محمد ابو زهره ، صص 249 - 250 و رسالهء شافعى ، ص 122 . ( 2 ) مصطفى ، زيد ، همان ، ج 1 ، ص 75 ، فقره 101 .